Energie uit warmte

Aardwarmte

Chris den Boer is secretaris van de stichting DAP. Hij is expert op het gebied van aardwarmte.

Profiel

1. Wat is aardwarmte?

Negenennegentig procent van de aarde is warmer dan duizend graden Celsius. Hoe dieper je gaat hoe warmer het wordt. In de kern van de aarde is het verschrikkelijk heet: wel tot zo’n 10.000 graden Celsius. Deze warmte heet aardwarmte, of ook wel geothermische energie, en kan worden gebruikt voor de verwarming van bijvoorbeeld gebouwen, kassen en huizen.

Op sommige plekken in de wereld is het effect van deze aardwarmte direct aan het oppervlak te zien. Zoals bijvoorbeeld de geisers in IJsland en de Verenigde Staten waar zelfs elektriciteit mee opgewekt kan worden.

2. Kan (diepe) aardwarmte in Nederland gebruikt worden?

Door olieboringen en seismisch onderzoek in het verleden is al veel bekend over de samenstelling van de diepe ondergrond in Nederland. Er zijn veel gebieden in Nederland waar het water uit 2 km diepte een ideale temperatuur van zo’n 70 graden Celsius heeft om kassen, gebouwen en woonwijken te verwarmen. Dit heet ‘diepe aardwarmte’.

Deze diepe aardwarmte is een andere vorm van aardwarmte dan het tijdelijk opslaan van warmte. In de zomer bijvoorbeeld in grondwater om het in de winter naar boven te pompen voor gebruik. Dit wordt warmte/koude opslag genoemd.

3. Hoe haal je het naar boven?

Aardwarmte wordt op dezelfde dieptes gewonnen als olie en aardgas. De technieken die nodig zijn om dit warme water aan het oppervlak te krijgen, zijn dus bekend vanuit de olie- en gasindustrie.

Er worden twee bronnen geboord; één om het warme water omhoog te pompen (productieput) en één waardoor het koude water weer wordt teruggepompt (injectieput). Er is een forse boorinstallatie nodig om de twee bronnen te boren. De bronnen worden vanuit één punt geboord en worden ondergronds afgebogen, zodat de uiteinden van de twee bronnen op circa twee kilometer afstand van elkaar liggen. Hierdoor voorkomen we dat het warme water door het koude water wordt afgekoeld.

4. Wordt aardwarmte al gebruikt in Nederland?

Ja, er zijn al 2 werkende aardwarmte projecten in Nederland. In Heerlen wordt warm water uit oude mijnschachten gewonnen. Tomatenkwekerij van den Bosch in Bleijswijk verwarmt zijn kassen met diepe aardwarmte door middel van twee  geothermische putten, een voor het produceren van het warme water en een voor het terugbrengen van het afgekoelde water.

Zo’n systeem van twee putten heet een geothermisch doublet. In samenwerking met de studenten van het Delft Aardwarmte Project is Potplantenkwekerij Ammerlaan in Pijnacker op 9 maart 2010 begonnen met de eerste aardwarmte boring in de omgeving Delft.

5. Welke voordelen heeft aardwarmte?

Aardwarmte is een duurzame energiebron. Het is schone energie die oneindig aangevuld wordt door de kern van de aarde. Het is daarnaast een betrouwbare vorm van energie. Aardwarmte is het hele jaar door dag en nacht beschikbaar en onafhankelijk van externe invloeden. Het is ook goed te combineren met andere energiebronnen.

Gebruik van aardwarmte vermindert de CO2-uitstoot. Er komt per doublet ongeveer 5.000 ton minder CO2 per jaar vrij. Dit is vergelijkbaar met de gemiddelde uitstoot van 2300 auto’s.

Met een aardwarmte installatie wordt tot wel 5.000.000 m3 aardgas per jaar uitgespaard dat anders gestookt zou worden voor de verwarming.

6. Wat is het Delft Aardwarmte Project?

Het Delft Aardwarmte Project wil de TU Delft van duurzame warmte voorzien door het realiseren van een geothermische proefopstelling in de TU wijk. Daarnaast steunt het Delft Aardwarmte Project tuinders in de regio actief bij het ontwikkelen van hun aardwarmte initiatieven en adviseert het gemeente en provincie op het gebied van geothermie.

Dit heeft geleid tot de ontwikkelingen van twee concrete projecten in Pijnacker-Nootdorp, de samenwerkingen in de gemeentes Landsingerland en Westland tussen tuinders en gemeenten en een aantal internationale wetenschappelijke publicaties op het gebied van geothermie en aardwarmte.

7. Wat biedt aardwarmte in de toekomst?

Op korte termijn is aardwarmte erg aantrekkelijk voor de kassen in de tuinbouw. Hier kan de aardwarmte meteen aan het oppervlak gebruikt worden en hoeft de infrastructuur nauwelijks aangepast te worden. Hierdoor wordt verwacht dat binnen enkele jaren 10% van de gebruikte energie in de tuinbouw door aardwarmte geleverd wordt.

Bij het gebruik van aardwarmte in gebouwen en woonwijken zal rekening gehouden moeten worden met het bestaande bovengrondse netwerk en de ontwikkeling hiervan zal dus meer tijd nodig hebben dan bij de tuinbouw. De verwachting is dat aardwarmte binnen enkele jaren tot 5% van de totale warmte kan voorzien in Nederland.

De buitenste 6 kilometer van de aardkorst bevat energie die overeenkomt met 50.000 keer de energie van alle olie- en gasvoorraden ter wereld. Meer kennis, nieuwe technieken en nog diepere boringen kunnen er toe leiden dat water met een hogere temperatuur gewonnen wordt waardoor nog meer duurzame warmte gebruikt kan worden en ook de opwekking van elektriciteit in zicht kan komen.

Zoek in kennisbank

Aanmelden nieuwsbrief

Themasponsors Energiebronnen