Vis en visserij

Aquacultuur

Marc Verdegem doceert visteelt aan de Wageningen Universiteit. Hij is expert op het gebied van aquacultuur.

Profiel

1. Wat is aquacultuur?

Aquacultuur houdt zich bezig met het kweken van waterdieren en waterplanten. Het is landbouw in water. Aquacultuur onderscheidt zich van visserij, wat een vorm van jacht is. Bij voorkeur kan men de levenscyclus van de gekweekte dieren en planten volledig nabootsen, van eitje tot consumptieproduct. In de aquacultuur worden er meer dan 200 dier- en plantsoorten gekweekt, en bij veel soorten is onze kennis van de levenscyclus en ecologie nog onvolledig.
 

Zeebaars kustvijvers in Italië

2. Wat heeft aquacultuur ons te bieden?

Op wereldschaal wordt er 65 miljoen ton vis, schelp-, schaaldieren en wieren geproduceerd, waarvan er 36 miljoen ton wordt geproduceerd in zout en brak water, de rest in zoet water. In 2007 werd er:

- 32 miljoen ton vis;
- 15 miljoen ton wieren;
- 13 miljoen ton schelpdieren; en
- 5 miljoen ton schaaldieren geproduceerd.

Sinds 1950 is de aquacultuurproductie meer dan honderdvoudig gegroeid. De verwachting is dat de productie verder zal toenemen tot een gelijke omvang als de visserij, die momenteel 90 miljoen ton per jaar bedraagt.

3. Wat zijn de belangrijkste aquacultuur kweekgebieden wereldwijd?

Azië levert 92% van de aquacultuurproductie in de wereld. China is de grote trekker van de snelle groei in aquacultuurproductie. De meest gekweekte vis-, schaal- en schelpdieren groeien het best bij 25-28 graden Celsius, en worden daarom vooral in de tropen en subtropen gekweekt. Daar ligt dan ook het zwaartepunt van de aquacultuur. Naast China zijn belangrijke aquacultuurlanden India, Thailand, de Filippijnen, Indonesië, en Equador. Er zijn echter ook een aantal koudwatersoorten zoals de zalm en kabeljauw. Hier hebben landen als Noorwegen of Chili een competitief voordeel.
 

Zeecultuur van wieren, vis en schelpdieren in China

4. Wat is de rol van de Europese aquacultuur op wereldschaal?

Europa levert 4,5 % van de totale aquacultuur wereldproductie. Belangrijke producten zijn zalm (Noorwegen, IJsland & Schotland), zeebaars & zeebrasem in de Middellandse Zee (Turkije, Griekenland, Italië, Spanje) en mosselen en oesters (Spanje, Frankrijk, Nederland, Ierland). De Europese sector loopt technologisch voorop, waardoor het ontwikkelingen in andere delen van de wereld ten dele beïnvloedt.

5. Is aquacultuur een alternatief voor de visserij?

Aquacultuur is niet een alternatief voor visserij, wel een noodzakelijke aanvulling. Door bevolkingsaanwas en de perceptie dat vis gezond is, neemt de vraag naar ‘seafood’ toe. De visserij heeft haar limiet bereikt, en vaak ook reeds overschreden. Alleen aquacultuur kan in de toegenomen vraag voorzien.
 

Kwekerij in achtertuin in Bangladesh

6. Duurzame aquacultuur?

In Europa houden we van soorten als zalm, tarbot, tong, forel en zeebaars. Deze zijn carnivoren, die ten dele afhankelijk zijn van vismeel en visolie in hun dieet. De bron voor vismeel en visolie is de visserij. Dit is niet duurzaam. Het vinden van vismeel en visolie vervangers heeft dan ook een hoge prioriteit. Dankzij onderzoek daalt het percentage vismeel en visolie in visvoeders ieder jaar een beetje. Echter, voorlopig is volledige vervanging nog niet mogelijk.

Interne waterzuivering maakt dat het lozingswater van kwekerijen in Europa voldoet aan strenge milieunormen. Verder gaan duurzaamheid en diergezondheid hand in hand. Veel aandacht gaat uit naar het opzetten van gezonde houderijsystemen, met oog voor dierwelzijn, diergezondheid en productkwaliteit.
 

Gekweekte tarbot in Nederland

7. Wat is gezonder: gekweekte vis of gevangen vis?

Het gezegde “je bent wat je eet” gaat ook op voor vis- en schaaldieren. In Europa worden kwaliteitsvoerders gebruikt. Goede kweekvis is net zo gezond als goede wild gevangen vis, en is een bron van meervoudig onverzadigde vetzuren. Eet je regelmatig vis, dan hoef je geen visoliecapsules meer te slikken. Ook qua smaak en mondgevoel doet kweekvis niet onder voor wilde vis. Professionele proefpanels vinden meestal dat kweekvis van gelijke of betere kwaliteit is dan wilde vis.

8. Zal de aquacultuurproductie verder groeien?

Willen we met zijn allen vis blijven eten, dan is er geen keus: de aquacultuurproductie moet de komende 20 jaar groter worden dan de visserijproductie. Dit is niet vanzelfsprekend, daar dit vraagt om extra land, water en visvoeders. Het accent dient te liggen op ontwikkeling van mariene teelten omdat er dan minder druk op land en (zoet) water ligt. Dit vraagt om een nieuwe kijk op het gebruik van onze kust en open zee, en zal alleen kunnen door innovatie, visie en in overleg tussen alle belanghebbenden.
 

Pangasiusvijver in Vietnam

9. Wat zijn de belangrijkste uitdagingen voor de aquacultuursector?

De relatie tussen visserij als leverancier van vismeel en visolie en aquacultuur als gebruiker ervan, moet duurzaam worden. Een verschuiving van voorkeur van de consument van carnivore naar omnivore soorten, die toekunnen met een vegetarisch dieet zal daarbij helpen. Dit gebeurt al ten dele. Geïmporteerde soorten als tilapia en pangasius (omnivoor) zien consumenten als een alternatief voor witvis zoals kabeljauw of tong (carnivoor).

Verder moeten we de schaarse middelen als water, land en voer efficiënter benutten. We hebben niet de ruimte voor ‘meer van hetzelfde’ en moeten toe naar ‘meer met hetzelfde’. Dat kan, door te gaan voor geïntegreerde teeltsystemen, waarbij afvalstromen omgezet worden in extra vis-, schaal- en schelpdieren of productiemiddelen voor de conventionele landbouw.
 

Tilapiavijver in Centraal-Amerika

10. Wat zijn de kansen voor Nederland?

Mosselen en oesters doen het goed in de Nederlandse kustwateren. Nederland is te koud voor warmwater en te warm voor koudwater vissoorten (zie vraag 3). Vandaar dat Nederland zich, naast de traditionele schelpdiersector, sterk richt op ‘recirculatieteelt’ waarbij in een gesloten kringloop het water wordt verwarmd, waterzuivering en waterdoorstroming door de visbak op elkaar zijn afgesteld, en vervuiling wordt geminimaliseerd. Recirculatieteelt is te duur voor bulkproductie, maar biedt kansen voor niche producten. De gebruikte waterzuiveringconcepten uit de recirculatiesystemen kunnen ook bijdragen aan het verbeteren van de duurzaamheid van andere productiesystemen. Hier liggen kansen voor Nederland als kennis exportland voor een gezonde en duurzame aquacultuur.

Zoek in kennisbank

Aanmelden nieuwsbrief

Themasponsors Vis en visserij