Voeding en milieu

Duurzaam voedsel

Dr. Harry Aiking is biochemicus en dr. Joop de Boer is psycholoog. Beiden zijn verbonden aan het Instituut voor Milieuvraagstukken. Ze zijn expert op het gebied van duurzaam voedsel.

Profiel

1. Wat is duurzaam voedsel?

Duurzaam voedsel is voedsel dat duurzaam geproduceerd is. Duurzaam produceren houdt in dat:

•   er zo zuinig mogelijk wordt omgegaan met natuurlijke bronnen als water, energie  en land,
•   er voor gezorgd wordt dat er zo weinig mogelijk verontreinigende stoffen, zoals bestrijdingsmiddelen, antibiotica en CO2, in het milieu komen, en
•   de mensen en dieren die bij de productie betrokken zijn zo goed mogelijk worden behandeld.

2. Is er in Nederland beleid op het gebied van duurzaam voedsel?

In 2009 heeft het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de Beleidsagenda Duurzame Voedselsystemen en de Nota Duurzaam Voedsel uitgebracht. Deze richten zich op de Nederlandse bijdrage aan verduurzaming van het wereldwijde voedselsysteem. Wat ons betreft schieten deze stukken echter nog tekort: er wordt onvoldoende ingegaan op de grote verbanden in de voedselproblematiek. Een gevolg daarvan is dat er geen duidelijke prioriteiten worden gesteld.

3. Wat is de invloed van Nederland op het wereldwijde voedselsysteem?

Nederlandse invloed is er vooral door de productie en consumptie van zuivel, vlees en kipproducten. De productie van die dierlijke eiwitten draagt bij aan wereldwijde problemen zoals de klimaatverandering. Er zijn op dit moment drie gebieden waarop de problemen zo groot zijn dat het gevaarlijk is voor het leven op aarde. Behalve de klimaatverandering zijn dat het verlies aan biodiversiteit en verstoring van de stikstofcyclus. De gevarenzone wordt benaderd voor landgebruik, watergebruik en fosfaatgebruik.

4. Hoe heeft voedselproductie zoveel invloed op de aarde?

Momenteel krijgt klimaatverandering erg veel aandacht, maar de menselijke toevoeging aan de natuurlijke koolstofcyclus is maar 1-2% per jaar, terwijl die aan de stikstofcyclus maar liefst 100-200% bedraagt. De voor voedsel natuurlijk beschikbare hoeveelheid stikstof was tot 1950 goed voor een wereldbevolking van maximaal 3 miljard mensen. Door de grootschalige inzet van stikstofkunstmest kon na 1950 zowel de wereldbevolking als de vleesproductie sterk stijgen. Stikstofkunstmestproductie kost echter veel energie en veroorzaakt klimaatverandering. Ook zorgt de stikstof uit mest en kunstmest voor verzuring en verzadiging van de grond en het water, dit zorgt weer voor groot verlies aan biodiversiteit.

5. Zal de voedselconsumptie blijven stijgen?

We zijn nu met bijna 7 miljard mensen en op weg naar 9 miljard. Volgens de Voedsel en Landbouw Organisatie van de VN zal er de komende veertig jaar 70% meer voedsel nodig zijn. Daarom zullen we veel efficiënter moeten omgaan met hulpbronnen zoals water en kunstmest. Voedselprijzen zullen tot 2050 met tientallen procenten stijgen. Voedselzekerheid en honger zijn nu een issue in ontwikkelingslanden, maar kunnen dat in de toekomst ook voor ontwikkelde landen worden.

6. Hoe kan de voedselproductie zeker gesteld worden?

Het levert enorme voordelen op als mensen meer plantaardig en minder dierlijk eiwit (vlees, zuivel, eieren) gaan eten. Zo’n ‘eiwittransitie’ komt onder meer de biodiversiteit, het klimaat, het water, de volksgezondheid en het dierenwelzijn ten goede. Collectief vegetariër worden hoeft niet, maar verbeterde vleesvervangers moeten ons vlees vaker gaan vervangen. Er moeten nieuwe duurzame plantaardige eiwitproducten ontwikkeld worden, zogenaamde ‘Novel Protein Foods’.

Er moet efficiënter worden omgegaan met land, water, energie en meststoffen. Zo moet er overgegaan worden op ondergrondse druppelsystemen. Daarmee ga je zuiniger om met water dan met sproeien. Rioolslib moet geschikt worden gemaakt voor bemesting.

Ten slotte zullen gewassen voor meer dan één doel gebruikt moeten gaan worden. Gewassen zullen olie moeten vervangen, niet alleen als brandstof, maar ook als grondstof voor de chemische industrie. Daarvoor is bioraffinage nodig, op dezelfde manier als nu olie bewerkt wordt. In Nederland zou dat goed door de industrie in Rijnmond gedaan kunnen worden. Soja is een voorbeeld van een gewas dat grote kansen biedt omdat de industrie er zowel biodiesel als zuivel- en vleesvervangers uit kan produceren.

7. Wat is de invloed van de consument?

De consument is zich nog niet bewust van de grote verbanden en toekomstige oplossingen. Daarvoor zou er meer voorlichting moeten komen. Maar de consument is wel kritischer geworden over zijn eten. Diverse groepen consumenten zijn meer vleesvervangers en kleinere porties vlees gaan eten en/of verantwoorder vlees. Zij staan zo al kritisch tegenover de dierlijke eiwitproductie.

Zoek in kennisbank

Aanmelden nieuwsbrief

Themasponsors Voeding en milieu