Duurzame bouwconcepten

IFD Bouwen

Ir. Hans Vos is senior adviseur bij adviesbureau op het gebied van samenleven en wonen. Hij is expert op het gebied van IFD Bouwen.

Profiel

1. Wat is IFD Bouwen?

IFD staat voor Industrieel Flexibel en Demontabel Bouwen. Een mondvol termen die ieder voor zich een langere geschiedenis hebben, maar rond 1997 aan elkaar verbonden werden. Flexibel gebruik van gebouwen was in het Rietveld-Schröderhuis (1924) al te zien. Industrieel bouwen, buiten de bouwput en met hulp van machines en grote onderdelen, heeft velen geïnspireerd om systemen te maken om sneller en kwalitatief beter woningen te maken. De D uit IFD staat voor demontabel en gaat om hergebruik van materialen en componenten. Monteren en demonteren van onderdelen hoort logischerwijs bij industrieel bouwen en flexibel gebruiken.

2. Helpt IFD om duurzaam te bouwen?

Het IFD concept is een manier om duurzaam te bouwen. Een gebouw dat aanpasbaar is aan een steeds wijzigend gebruik, als gevolg van nieuwe inzichten, eisen en wensen, zal immers lang meegaan. Industrieel bouwen gaat enerzijds om prefabricage van gebouwonderdelen om deze op de bouwplaats te monteren. Anderzijds gaat het om het anders inrichten van het bouwproces, zodat er minder op ad hoc basis samengewerkt wordt tussen partijen, en de kwaliteit van een gebouw beter en eenvoudiger bewaakt kan worden dan in de traditionele werkwijze. Het uiteindelijke gebouw hoeft er niet per se heel anders uit te zien dan wat we gewend zijn. Een gevel van prefab metselwerk ziet er hetzelfde uit, maar staat in één dag, en dat heeft voordelen in de binnenstad, of als er geen jongeren meer de steiger op willen.

3. Wat zijn de voor- en nadelen?

De voordelen betreffen duurzaamheid, keuzevrijheid voor de klant, tijdwinst tijdens ontwikkeling en bouw en voordelen op arbo-gebied. De direct tastbare voordelen zitten in de kwaliteit van het gebouw, de aanpasbaarheid van het gebouw, een lage milieubelasting tijdens de bouw en tijdens de levensduur van het gebouw. Dat het gebruik van een gebouw gaat veranderen in 30, 50 of 60 jaar ligt voor de hand. Dat het zinvol is om daar op in te spelen is evident. Niemand weet echter hoe vaak en hoe ingrijpend wijzigingen nodig zullen zijn. Dat maakt de economische discussie moeilijk; hoeveel ga je investeren als je niet weet wanneer welke voorzieningen gaan renderen? Investeren in ruimte loont vrijwel altijd, en een casco met een te krappe hoogte en breedte is later nauwelijks aan te passen. Gevels zijn diepte investeringen en raken aan de publieke beleving van het gebouw; ze vertegenwoordigen een culturele waarde.
 

Als nadeel wordt genoemd, het wennen aan nieuwe werkwijzen en producten, wat tijd kost. Als het proces goed is opgetuigd zijn er echter direct economische voordelen te behalen door minder faalkosten, betere voorbereiding en minder kans op vertragingen tijdens de uitvoering. Daarvoor zijn procespartners of co-makers gewenst, met bij voorkeur een langere betrokkenheid dan één project. Dat vraagt een om een omschakeling, waarvan echter steeds meer bedrijven vooral voordelen zien.

4. Wat deed het Demonstratieprogramma IFD Bouwen?

De ministeries van VROM en EZ hebben vanuit de Nota Milieu en Economie in 1998 een Demonstratieprogramma opgezet. De projecten die in dat programma een demonstratiestatus en bijbehorende subsidie ontvingen, hebben laten zien hoe zij IFD bouwden en welke keuzes ze daarvoor maakten. Bij veel projecten gaf de status en de subsidie de doorslag om in dit project echt een innovatie aan te durven. Andere projecten werden door hun eigen omstandigheden gedwongen nieuwe wegen in te slaan. Het gaat dan projecten in de binnenstad, vlak langs de snelweg, of gebouwen die in of slechts voor zeer korte tijd nodig waren.

Het programma heeft in de bouwwereld veel aandacht veroorzaakt voor een andere en meer ‘rekbare’ kijk op vastgoed.

5. Zijn er criteria voor een IFD-gebouw?

Het IFD begrip is vooral gehanteerd tijdens het IFD programma. Selectie van projecten verliep niet langs kruisjeslijstjes of puntenstelsels waar bij een bepaalde score sprake is van een IFD gebouw of niet. Gebouwen hebben de ene keer meer baat bij demontabelheid dan anders, iedere opgave vraagt om een eigen bepaalde mate van flexibiliteit. Streven naar industriële bouw, meestal vertaald in een bepaalde mate van prefab, is vooral een grondhouding van ontwerpers, toeleveranciers en bouwers maar wordt in sommige projecten urgent door de situatie.

Om die reden is IFD ook geen systeem maar een concept van bouwen, met zeer diverse uitwerkingen. IFD sluit aan op de theorieën van het Open Bouwen. Gebouwen opbouwen uit componenten lijkt een voorwaarde om Cradle to Cradle in te voeren op gebouwniveau.

6. Wat zijn de lessen uit het IFD programma?

Opdrachtgevers kiezen voor een IFD concept vanuit duurzaamheid, klantgerichtheid en keuzevrijheid en vanuit economische motieven. De belangrijkste lessen liggen op het vlak van projectvoorbereiding, het doordenken van een ontwerp tot in de uitvoeringsfase voordat de uitvoering hals over kop begint. Sommige aannemers beweren dat zij flexibel bouwen omdat er tijdens de uitvoering ‘nog van alles aangepast kan worden’. Dat is niet de flexibiliteit die we bedoelen, en leidt niet tot een beheersbare kwaliteit. Een sterke coördinator, goede logistiek en maatbeheersing zijn essentiële zaken. Een grote mate van keuzevrijheid voor klanten is mooi maar moet duidelijk gepresenteerd worden, en vooral waargemaakt worden, binnen tijd en budget. Dat vraagt om een goede voorbereiding.

De lessen van de 92 IFD-projecten, afkomstig uit 4 selectieronden tussen 1999 en 2004, zijn gebundeld in het boek ‘Leren door demonstreren’.

7. En hoe nu verder?

Tijdens het IFD programma was het consumentgericht bouwen in opkomst. Partijen wilden graag en veel keuzevrijheid in de woningbouw bieden. Dat vraagt om voorbereiden, werken vanuit een concept om al die keuzes te kunnen beheersen in ontwerp, verkoop en uitvoering. De economische situatie op de huizenmarkt, en de veel mondiger consument die betaalbaar ‘maatwerk’ vraagt, zal hoe dan ook verder leiden tot meer IFD-projecten. In de utilitaire bouw kunnen facility managers nog veel meer bijdragen aan berekende keuzes voor de mate van flexibiliteit, zij weten immers hoe hun gebouwen gebruikt worden. En gebruikskosten worden maar voor een bescheiden deel bepaald door de investeringen in stenen.
 

Veel projecten uit het IFD programma hebben een innovatieproces in gang gezet bij de betrokken partijen, die er direct economisch voordeel en onderscheidende kwaliteiten in zagen. Innovatie kost tijd maar we zien dat het vruchten afwerpt. Een voorbeeld om te besluiten: de keuzevrijheid in woningindeling en –uitrusting speelt zich voor een groot deel af op het gebied van leidingen en die liggen vaak opgesloten in de vloer. De laatste jaren is een groot scala aan ‘flexibele vloeren’ ontstaan, met als doel om leidingen en beton uit elkaar te houden en zo mogelijk later, na oplevering, ook nog eens leidingen te kunnen verleggen, veranderen of toe te voegen.

Zoek in kennisbank

Aanmelden nieuwsbrief

Themasponsors Duurzame bouwconcepten