-
1. Wat is een Islamic Garden?
-
In de Quran zijn vele referenties naar tuinen. De tuin wordt gebruikt in de aardse zin voor het leven, en in het paradijs dat beloofd is aan de gelovigen. “Allah beloofde aan de gelovige mannen en vrouwen tuinen, met water, vruchten om van te leven en bescherming en genot” (Quran 9.72).
Islamic gardens overleven in de zone van Spanje tot Marokko en van Oost tot West India, Pakistan en Iran. Bekende Islamic Gardens zijn onder andere de Taj Mahal in India, de Generalife tuinen in Spanje en de Majorelle Gardens in Marrakesh (het huis van Yves Saint Laurent waar hij zich meer en meer in terugtrok nadat hij in 2002 stopte met couture werk). Islamic Gardens zijn een weerspiegeling van het sociaal culturele aspect van het traditionele leven en het overwicht van de architectuur in barre omstandigheden. De Islamic Gardens, ook wel Islamitische tuinen, werden ontworpen en gebruikt voor zelfreflectie en geestelijke oefening. Ze hadden een bepaald doel tot oog, namelijk overpeinzingen. Dit in tegenstelling tot de westerse tuinen waar het actief vermaak centraal staat. De tuinen worden gezien als een beloning en de aanleg van tuinen zal voor de gebruikers een emotionele beleving zijn.
-
2. Wie kiest er voor een Islamic Garden?
-
De keuze voor een Islamic Garden is zeer divers. Nederland heeft een historie met gastarbeiders die in de jaren zestig en zeventig van de 20ste eeuw uit het zuiden kwamen. De intentie van deze gastarbeiders was om slechts tijdelijk te blijven. Een groot deel van de seizoensmigranten uit Spanje ging daadwerkelijk weer huiswaarts, een deel van de Marokkanen en Turken bleven hier. Het aantal migranten uit de voormalige koloniën Indonesië en Suriname is in Nederland naar verhouding beperkt.
Enerzijds is er interesse vanuit de groep van voormalige gastarbeiders, die hun gezin hebben gesticht en terug verlangen naar de sfeer van de eigen cultuur, beleving van de tuinen, rust en overpeinzing. Anderzijds is er, doordat de laatste decennia het reizen makkelijker is geworden, interesse vanuit de groep Nederlanders. Nederlanders trekken steeds vaker naar streken in het Oosten. Ze vinden daar een oase aan rust in een groene, verkoelende omgeving, omringd door heldere kleuren. Dat is wat ze in de tuin terug willen zien, ze willen dat gevoel van er tussenuit zijn vasthouden.
Ook in de landen om ons heen is vraag naar Islamic Gardens, en zelfs in India, Pakistan, Iran, Turkije, Marokko, Spanje, Syria en Centraal Azië is vraag naar ontwerpers van traditionele en moderne tuinen.
-
3. Wat zijn noodzakelijke vereisten voor een Islamitische tuin?
-
Een Geometrisch gesneden ontwerp in vier kwadranten
Het traditionele ontwerp van de Islamitische tuin werd ontwikkeld in Perzië. Later werd dit gebaseerd op de noodzaak om te irrigeren (besproeien). De kracht in het geometrische vier kwadranten ontwerp is gelegen in de vier kanalen/waterlopen die de rivieren in het paradijs vertegenwoordigen. Rivieren van het onvergankelijke water, rivieren van melk waarvan de smaak nooit verandert, rivieren van wijn - die een lust zijn voor degene die ervan drinken - en rivieren van pure en zuivere honing. Deze vier rivieren worden bij elkaar gebracht in een centraal bassin, of een fontein, soms functioneel en altijd als focus in de tuin.
Water
Water is een centraal element in de Islamitische tuin. Islamitische tuinen liggen vaak in een deel van de wereld waar een warm, ruw klimaat heerst en waar het water leven brengt in de barre omstandigheden voor degenen die er wonen en leven. Het gebruik van water staat centraal in de tuin, zowel conceptueel als fysiek.
Vegetatie en schaduw
In hete en droge klimaten is het gebruik van water in een ontwerp essentieel. Ook is er een directe noodzaak voor schaduw. Schaduw is niet alleen een voorwaarde maar biedt tevens koelte en weelderig groen. Weelderig groen zorgt voor fruit en schoonheid, die kenmerkend zijn voor Islamitische tuinen. Deze helpen om een ruimte te creëren voor rust en genot, met fruit, kleur, beweging, spelen met lichtinval en schaduw.
Paviljoens
In de tuin worden paviljoens gebouwd van waaruit de tuinbezitter in staat is om van de tuin te genieten. Het wordt gezien als een beloning om op banken te liggen bekleed met zijde brokaat en om de tuin te kunnen aanschouwen met haar vruchten, de vier levendige kanalen, weelderig groen, het spel van het licht, schaduw, en alle heldere kleuren. De paviljoens worden het liefst enigzins verhoogd en over stromend water gebouwd, zodat men goed uitzicht heeft over de tuin en er volop van kan genieten.
Muren en poorten
De tuin, het paradijs, hoe groot of hoe klein het ook mag zijn, is omgeven door muren, een duidelijke afscheiding van de buitenwereld. Van oudsher zijn hier verschillende redenen voor, namelijk de behoefte om de oprukkende en stuivende woenstijnen te weren waardoor het gebied binnen de muren eenvoudiger te onderhouden is. Doordat het gebied werd ommuurd, kon de gebruiker zich concentreren op de activiteiten binnen de muren. Zijn geest en oog dwalen niet af. En natuurlijk werden de muren ook gezien als afbakening van een bepaald eigendom of rijkdom. We zien dit ook terug bij westerse boerderijen waar de binnenplaats is afgeschermd. Tevens is hier een link te leggen met het gebruik van water (de waterput), het gebruik van planten en een plek om in de schaduw te zitten.
-
4. Welke vegetatie komt voor in een Islamic Garden?
-
Allereerst moeten we ons bewust zijn van het feit dat in traditionele Islamitische tuinen water niet vanzelfsprekend was. Planten die van oudsher voorkomen zijn Tamarix (een stekelige verwilderde boom die kan groeien met zeer weinig water), de Gele Mimosa, Cupressen, Ficus soorten, de Washingtonia Palm en de Dadelpalm.
Voor de binnenplaats werd voornamelijk voor productieve gewassen gekozen met als doel groenten, fruit en schaduw te creëren. Nog steeds worden dadelpalmen gebruikt maar tegenwoordig worden ook vaak citrusbomen geplant (sinaasappel, limoen en citroen) voor schaduw en de productie van fruit en kleur. Een andere plant is de Bougainvillea, welke geen vruchten draagt maar wel voor kleur zorgt en een bepaalde mate aan bescherming biedt door zijn doornige takken. Verder vinden we Oleander, Hibiscus en Jasmijn (geurend). In het seizoen komen ook meloenen, uien, tarwe, paprika en kleine bananen voor in de binnenplaats, dit is puur voor de productie.
Tegenwoordig hebben de Islamitische tuinen nog steeds een grote diversiteit aan productieve planten maar worden deze gemengd met bloemen, siergrassen, heesters en bomen. De moderne Islamitische tuinen worden onder invloed van westerse invloeden strakker van vormgeving en beplanting. Grote groepen groen, of juist heldere kleuren voeren hier de boventoon.
-
5. Dragen Islamitische tuinen bij aan een beter klimaat?
-
Ja, Islamic Gardens zijn van oorsprong klimaatvriendelijke tuinen. In de traditionele tuinen werden lange kanalen aangelegd vanaf een punt waar zich water bevond naar de desbetreffende tuin. In Islamitische tuinen wordt met zorg nagedacht over het hoe en waar men water vandaan kan halen en hoe dit zuinig te gebruiken is voor enerzijds de irrigatie van de beplanting (besproeiing) en anderzijds voor de werking van fonteinen die voor verkoeling zorgen.
Moderne Islamitische tuinen zijn zeer klimaatvriendelijk. Het wordt water opgevangen (hemelwater) en opgeslagen in bassins, onder of boven de grond. Door het gebruik van waterpartijen met veel groene, weelderige beplanting in de vorm van helofyten (kalmoes en grote lisdodde)wordt het water op een natuurlijke manier gezuiverd. In moderne Islamitische tuinen, nog meer dan bij westerse tuinen, is er grote interesse voor een grijswatersysteem. Met een grijswatersysteem kan men van afvalwater bruikbaar water maken.
In de Islamitische tuinen staat biodiversiteit hoog in het vaandel. Eén van de zeven fundamentele motieven vanuit de Islam is dat een tuin voedsel en water geeft aan flora en fauna. Door het gebruik van water en het verbouwen van voedsel worden vogels en insecten aangetrokken. De Islamitische tuinen in de dorre en ruwe woestijnen waren en zijn een rustplaats voor veel fauna.
-
6. Behoren Moorse en Marokkaanse tuinen ook tot de Islamic Gardens?
-
Ja, Moorse en Marokkaanse tuinen behoren ook tot de Islamic Gardens. Hoewel de Moorse en de Mughal landschapsarchitectuur niet even oud zijn, vertegenwoordigen ze lokale invloeden van Islamitische tuinen. De Mongolen verplaatsten zich naar Perzië in de dertiende eeuw. Op het Indiase subcontinent werd rekening met hen gehouden en werd de Islamitische tuinarchitectuur aangeduid als Mughal, de meest bekende tuin is de Taj Mahal.
-
7. Tuinen van andere culturen dragen bij aan algemeen begrip, werkt dat ook zo met Islamitische tuinen?
-
Ja dat werkt ook zo met Islamitische tuinen. Nederlanders in het algemeen zijn een volkje dat graag over de wereld trekt en dat alle windstreken gezien moet hebben. Wat daarbij opvalt is dat tuinen, waar zij dan ook liggen, altijd worden bezocht. Door de tuinen van andere culturen te bekijken en te ervaren, leren Nederlanders over andere culturen, en de manier waarop zij met de privé en publieke ruimtes omgaan.
Dit geldt ook voor de Islamitische tuinen die gemaakt zijn met de zeven fundamentele waarden van de cultuur:
Diversiteit: Er is interactie tussen het reële en het ideale, het praktisch bruikbare en de fantasie, het materiële en het symbolische, het fysieke en het metafysische en het stedelijke en het natuurlijke.
Schoonheid: schoonheid en esthetische kwaliteiten worden als waardevol gezien in Islamitische tuinen. Schoonheid is geen luxe in de Islamitische tuin, maar een doel. Daarom is het ook niet verkeerd om het interieur of de gevel van een gebouw te versieren.
Instandhouding: Vooral het element 'milieu' is de basis van de Islamitische tuin. Het gebruik van water in het bijzonder wordt zorgvuldig gecontroleerd en gebruikt. Er zijn drie factoren die water essentieel maken: de noodzaak om het gebied waarin de tuin is gelegen te bevochtigen, als onderdeel van het ontwerp - waarin reflectie en mobiliteit worden mogelijk gemaakt - alsook het laten leven van een ontwerp, en als laatste het produceren van een gamma van klanken in een relatief rustige omgeving.
Contextualiteit: Ookwel de verplichting om voor de tuin een plan te hebben, gemaakt door een architect of ontwerper. Er moet een ordelijk en ruimtelijk plan aanwezig zijn. In dat opzicht zijn eigenaren van Islamitische tuinen veel gedisciplineerder dan de eigenaren van westerse tuinen. Zij verstaan de kunst en het ontwerp voor hun groene ruimte veel beter.
Individualisme: Individualisme wordt beschouwd als de verantwoordelijkheid die elke persoon draagt. Hieruit volgt de verantwoordelijk en de plicht van het individu om het plezier en het genot van de buren niet te schaden, en tevens de plicht van het individu om te delen in de opbrengst van de - voor productie geplante - groenten.
Meervoudig gebruik: Een tuin moet zorgen voor voedsel en water - niet alleen voor de bewoners maar ook voor de dieren - maar ook voor bomen en struiken en groenten en kruiden om schaduw, beweging en geur te produceren. Op grote schaal moeten actieve en passieve activiteiten plaats kunnen vinden in de tuin.
Gematigdheid: Dit heeft betrekking op het evenwicht tussen mens en natuur, en niet op het opleggen van een wil aan de natuur (zoals in Frankrijk of Engeland). Men moet de natuur respecteren.
-
8. Waar kan ik terecht als ik een Islamitische tuin wil laten ontwerpen/aanleggen?
-
In 2005 heeft een onafhankelijk onderzoeksbureau een groot onderzoek laten uitvoeren. Hieruit bleek dat in Europa geen enkele tuinarchitect aan de wensen van de Islamitische bevolking voldeed. Terwijl het om ruim 30% van de bevolking gaat. Sinds 2006 heeft Nederland slechts één ontwerper die zich heeft gespecialiseerd in het ontwerp van Islamitische tuinen, zowel traditionele als moderne Islamitische tuinen.
-
9. Als ik een Islamic Garden wil laten ontwerpen en realiseren, met wat voor budget moet ik rekening houden?
-
Voor deze vraag is geen eenduidig antwoord te geven. Dit is sterk afhankelijk van de eisen en de wensen van de tuinbezitter, de omgeving en de externe factoren van de tuin. Voor tuinen wordt er met betrekking tot de tuinaanleg vaak een bedrag per vierkante meter afgegeven. Dit is eigenlijk onmogelijk, maar wordt gedaan om de opdrachtgever toch een idee te kunnen geven. Voor een standaard tuin (een tuin zonder hoogteverschillen, bouwkundige elementen, accessoires en verlichting) gebruiken hoveniers een bedrag van 100 Euro per vierkante meter.
Voor een Islamitische tuin dient u rekening te houden met een bedrag van minimaal 275 Euro per vierkante meter, omdat een Islamitische Tuin veel bouwkundige elementen in zich heeft. Voor het realiseren van een Islamitische tuin zijn speciale bouwkundige elementen verreist, dit kunnen waterpartijen, kanalen, fonteinen, theehuizen of andere elementen zijn. Hierbij zijn extra kosten gemoeid in vergelijking met de aanleg van een standaard tuin. Een traditionele tuin kost circa 100 tot 125 Euro per vierkante meter. Het verschil ligt in de kwaliteit en de soort van het materiaal. Een Islamitische tuin kost circa 275 tot 300 Euro per vierkante meter, waarbij het verschil tussen de traditionele en de Islamitische tuin ligt in de specifieke bouwkundige elementen. Beide prijsopgaven zijn echter slechts indicaties.
-
10. Mijn ruimte is beperkt, kan ik wel een traditionele of moderne Islamic Garden laten realiseren?
-
Ja. Een Islamitische tuin is niet persé groot. Het gaat niet om de grootte maar om de gebruikte materialen, de elementen. Bijvoorbeeld: in plaats van kanalen waar water doorheen stroomt, kunt u ook gebruik maken van een octagonaal fontein, en als u werkt met designtegels (mozaïektegel) in traditionele kleuren hoeft uw tuin echt niet groot te zijn. Een patio of een dakterras/daktuin leent zich ook uitermate goed voor een tuin met een Islamitische sfeer.