-
1. Wat is microfinanciering?
-
De term microfinanciering is de verzamelnaam van basale financiële diensten. Bijvoorbeeld: microkredieten, verzekeringen en betaal- en spaarmogelijkheden. Microkredieten zijn kleine leningen aan mensen, veelal in ontwikkelingslanden, van vaak niet meer dan honderd euro.
Mensen in ontwikkelingslanden kunnen vaak niet bij een bank terecht, omdat zij te weinig onderpand hebben. Ook ontbreekt het ze vaak aan een vast inkomen en aan kredietgeschiedenis. Microfinanciering zorgt voor financiële insluiting (inclusive finance) met als doel armoedebestrijding. Dankzij microkrediet kunnen mensen voorzien in hun eigen levensonderhoud, bijvoorbeeld door een klein handeltje te runnen.
-
2. Hoe werkt microfinanciering?
-
Particulieren, bedrijven en organisaties in Nederland kunnen het systeem van microfinanciering steunen door te investeren bij een bank of organisatie. Er is dan geen sprake van een donatie, maar van een belegging. Het systeem steunen via schenkingen is overigens ook mogelijk. De banken en organisaties verstrekken vervolgens leningen aan, en investeren in, microfinancieringsinstellingen (MFI’s) in ontwikkelingslanden. De MFI’s verdelen de grote lening in vele kleine leningen.
De meeste MFI’s richten zich voornamelijk op vrouwen, omdat zij sterker lijden onder armoede en minder toegang tot financiële diensten hebben dan mannen. De leningnemers zijn vaak georganiseerd in groepsverbanden (van vijf tot twintig mensen). Als iemand uit de groep niet kan terugbetalen, staan de anderen voor hem/haar garant. Na terugbetaling van de lening, kan vaak een volgende lening worden afgesloten om bijvoorbeeld een klein bedrijf uit te bouwen.
Ongeveer 98 procent van de microkredieten wordt terugbetaald. Dit is meer dan bij traditionele banken in Westerse en in ontwikkelingslanden. Hier zijn verschillende oorzaken voor aan te wijzen, onder meer: de structuur van de solidariteitsgroepen en de ambitie om na een eerste afbetaling een tweede lening te kunnen afsluiten.
Investeren in microfinanciering is voor veel particulieren, bedrijven en organisaties aantrekkelijk omdat het zowel financieel als sociaalresultaat oplevert, de zogenoemde ‘double bottom line’.
-
3. Waarom lenen in plaats van geven?
-
Giften zijn en blijven nodig voor onderwijs, gezondheidszorg en noodhulp. Maar wanneer het gaat om het bereiken van economische productiviteit en zelfvertrouwen, dan is een lening een geschikter instrument. Giften kunnen leiden tot afhankelijkheid. Bij een lening is bovendien geen sprake van een gever en een ontvanger, maar ontstaat een gelijkwaardige relatie tussen twee zakenpartners.
-
4. Hoe, door wie en wanneer is microfinanciering gestart?
-
Er bestaan meerdere theorieën over het ontstaan van microfinanciering. Het oudste idee is afkomstig uit Ierland, in het begin van de 18e eeuw, als gevolg van de heersende hongersnood. Eind 19e eeuw ontstond een soortgelijk systeem van ‘dorpsleningen’ in Nederlands-Indië onder het Nederlandsch-Indische volkskredietwezen. De moderne herontdekking van het idee van microkrediet is ontstaan rond 1975.
Microkredieten werden wereldwijd populair bij de oprichting van de Grameen Bank van de Bengalees Muhammad Yunus. Yunus had vele ideeën om de armoede in zijn land te bestrijden. In 1976 lanceerde professor Yunus een onderzoeksproject om de mogelijkheid te onderzoeken om een kredietsysteem te ontwerpen voor de armen op het platteland. Het Grameen Bank Project startte. In 1983 werd het Grameen Bank Project getransformeerd in een onafhankelijke bank: de Grameen Bank (letterlijk: ‘bank van de dorpen’). Het werd een groot succes en vandaag de dag is de Grameen Bank een van de grootste microfinancieringsinstellingen ter wereld. Yunus' vernieuwing was onder meer dat hij geen onderpand verlangde, maar enkel referenties van bekenden. De Nobelprijs voor de Vrede voor het jaar 2006 werd toegekend aan Yunus en de Grameen Bank.
Aan de andere kant van de wereld ontstond rond dezelfde tijd een initiatief om microfinanciering mogelijk te maken. Op initiatief van leden van de Wereldraad van Kerken werd in 1975 Oikocredit opgericht en in Amersfoort gevestigd.
-
5. Werkt microfinanciering?
-
Microkrediet is een krachtig en effectief middel om arme mensen te ondersteunen. Microkrediet heeft een zeer positief effect op de levensstandaard van miljoenen arme mensen. Toegang tot het financiële systeem biedt mensen de kans die ze eerder niet hadden. De kans om het heft in eigen hand te nemen. Voor arme mensen is een kleine lening van vijftig of honderd euro vaak al genoeg om hun eigen onderneming op te starten of uit te breiden.
Er zijn steeds meer aanbieders van microfinanciering. Er zijn helaas ook voorbeelden van microfinancieringsbanken in de wereld die niet de klant, maar hoge groei en winst voorop stellen.
Om de integriteit van de sector te bewaken, hebben een aantal investeerders, samen met HKH Prinses Máxima (speciaal VN-ambassadeur voor Inclusive Finance), het initiatief genomen tot de Principles for Investors in Inclusive Finance. Deze principes werden in 2011 gelanceerd. Door het toepassen van deze principes in de hele sector moet een eerlijke, transparante en verantwoorde financiële dienstverlening gewaarborgd blijven. Als microfinanciering tegelijkertijd gepaard gaat met goede begeleiding en trainingen in bijvoorbeeld basale ondernemersvaardigheden, is het een krachtig middel om armoede te bestrijden.
-
6. Wat wordt gedaan aan klantbescherming in de sector?
-
Met de Client Protection Principles (klantbeschermingsregels) is een ethische standaard in de microfinancieringssector geïntroduceerd voor de omgang van microfinancieringsinstellingen met hun klanten. De kernprincipes van de Client Protection Principles zijn:
- de leningnemer heeft voldoende mogelijkheden om de lening terug te betalen en loopt niet het risico op een te zware schuldenlast;
- prijzen, bepalingen en voorwaarden van financiële producten zijn transparant;
- inning van de schulden gebeurt niet onder dwang of op grove wijze;
- medewerkers hanteren hoge morele normen bij hun interactie met microfinancieringsklanten (met name ter voorkoming van corruptie of mishandeling);
- dienstverleners reageren tijdig en accuraat op klachten of problemen van hun klanten;
- de privacy van individuen wordt gerespecteerd.
-
7. Wat doet HKH prinses Máxima voor microfinanciering / inclusive finance?
-
HKH prinses Máxima zet zich al jarenlang in binnen- en buitenland in voor het vergroten van toegang tot financiële diensten, het verbeteren van consumentenbescherming en financiële vaardigheden. Ze is sinds 2009 Speciale Pleitbezorger voor 'Financiële diensten voor iedereen' ('Inclusive Finance for Development') van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties.
Prinses Máxima was in 2005 lid van de VN Adviesgroep voor het Internationale Jaar van het Microkrediet en van 2006 tot 2009 lid van de VN Adviesgroep voor een Toegankelijke Financiële Sector. Prinses Máxima bevordert, als lid van het Nederlands Comité voor Ondernemerschap en Financiering, ondernemerschap door te adviseren over coaching en het verstrekken van kleine leningen aan startende en bestaande ondernemers in Nederland. De Prinses was van 2007 tot 2011 lid van de Raad voor Microfinanciering. (Bron: wijzer in geldzaken).
-
8. Wat doen de VN voor microfinanciering?
-
De Verenigde Naties hebben microfinanciering erkend als een effectief middel om op duurzame wijze bij te dragen aan armoedebestrijding, aan het bereiken van de Millennium Development Goals, en aan het bereiken van de Commitments of the Brussels Programme of Action for the Least Developed Countries (LDCs).
De VN riepen 2005 uit tot internationaal jaar van het microkrediet. In 2009 hebben de VN prinses Máxima benoemd tot speciaal functionaris voor ontwikkelingszaken, om advies te geven over microkredieten.
Het UNCDF (United Nations Capital Development Fund) heeft een aantal microfinancieringsprogramma’s met als doel om arme huishoudens en bedrijven te voorzien van verbeterde toegang tot financiële diensten. Dit doet zij door inclusive financial sectors te promoten en door de sector in LDC’s van investeringskapitaal te voorzien.
-
9. Hoe onderscheiden investeerders in de microfinancieringssector zich op ESG-vlak?
-
De MIV ESG Award wordt uitgereikt aan instellingen in de microfinancieringssector die maatschappelijk verantwoord en duurzaam investeren. Specifieker omschreven: investeerders die milieu-, maatschappelijke en bestuursaspecten (Environmental, Social en Governance - ESG) mee laten wegen bij investeringsbeslissingen.
De onderscheiding is afkomstig van CGAP, een onafhankelijk centrum voor beleid en onderzoek ondergebracht bij de Wereldbank. Met de onderscheiding wil CGAP bevorderen dat er steeds hogere standaarden gesteld worden in de microkredietsector, zodat mensen in ontwikkelingslanden en hun gemeenschappen daarvan kunnen profiteren.
De internationale onderscheiding werd voor het eerst in oktober 2010 in Amsterdam uitgereikt. Drie microfinancieringsinvesteerders (MIV's) werden geselecteerd voor de MIV ESG Award: Incofin, Oikocredit en Triodos.
-
10. Wat betekent social performance in de microfinancieringssector?
-
Organisaties die ethisch investeren promoten, mobiliseren investeringen om arme mensen in staat te stellen in hun eigen levensonderhoud te voorzien.
Maar bereiken ze echt de armen en brengen ze positieve veranderingen teweeg in hun leven en dat van hun families en hun gemeenschap? Om deze vraag te beantwoorden, is het essentieel om de impact van het werk van microfinancieringsinstellingen meten.
Social performance is de vertaling van sociale doelen naar de praktijk. Een solide social performance is de eerste stap op weg naar het bereiken van een positieve sociale impact en houdt in:
- het bereiken van de doelgroep (de armen);
- het beantwoorden aan de behoeften van klanten, hun familie en de gemeenschap en het leveren van passende financiële diensten van hoge kwaliteit;
- het nemen van verantwoordelijkheid naar medewerkers, klanten, de gemeenschap en het milieu.
Social performance-meting is cruciaal, want:
- het beoordeelt financiële én sociale resultaten;
- het maakt een instelling aansprakelijk voor haar sociale verplichtingen en doelen;
- het stelt een instelling in staat om te evalueren welke programma’s een sterke sociale focus hebben en prioriteert of versterkt vervolgens ondersteuning daartoe;
- het helpt een microfinancieringsinstelling (MFI) om zich te onderscheiden van anderen in een toenemende competitieve markt door investeerders aan te trekken die gefocust zijn op social performance.
-
11. Wat zijn de kosten van microfinancieringsinstellingen?
-
Microfinancieringsinstellingen hebben over het algemeen als doelstelling geen verlies te maken, omdat ze duurzaamheid op de lange termijn nastreven. De rentepercentages op de microleningen die ze verstrekken zijn veelal een stuk hoger dan in het Westen, naar schatting vijftien tot vijftig procent op jaarbasis.
-
12. Welke factoren zijn van invloed op de rentepercentages die microfinancieringsinstellingen (MFI’s) aan hun klanten berekenen?
-
Ten eerste is het verstrekken van microkrediet erg arbeidsintensief en brengt het hoge kosten met zich mee. De kosten om duizend kleine leningen te verstrekken zijn naar verhouding veel hoger dan die voor één grote lening. Alle plannen van de microkredietklanten moeten goed worden beoordeeld op levensvatbaarheid en winstgevendheid. Klanten krijgen vaak niet alleen een lening, maar ook de mogelijkheid van training en begeleiding bij het runnen van een bedrijfje. De medewerkers van de MFI leggen lange afstanden af om bij de mensen thuis de rente op te halen en eventueel adviezen op maat te geven.
Ten tweede is het rentepercentage in ontwikkelingslanden over het algemeen hoger dan in Europa, meestal door hogere inflatie. De rente wordt verder beïnvloed door kapitaalkosten en de toegang tot technologie van de MFI. De rente die door de klanten betaald wordt, is nodig om de economische duurzaamheid van de MFI te waarborgen.
De rente verschilt ten slotte sterk per land, maar kan ook verschillen binnen landen, per sector, per doeleind en per leningnemer (individuele of groepslening).