Voeding en milieu

Voedselverspilling

Sytske de Waart is onderzoeker bij Milieu Centraal. Ze is expert op het gebied van voedselverspilling.

Profiel

1. Wat is voedselverspilling?

Voedselverspilling is al het voedsel dat de consument thuis weggooit, op onbruikbare delen zoals botten, schillen en klokhuizen na.

2. Hoeveel voedsel wordt er verspild?

Consumenten verspillen thuis zo’n 10 procent van de voeding die ze kopen. Het gaat om 50 kilo eetbaar vast voedsel (inclusief olie en zuivel) per persoon dat in de vuilnisbak verdwijnt. Per Nederlander komt dit neer op 175 euro per jaar. Voor heel Nederland is dit een bedrag van 2,4 miljard euro per jaar. Daarnaast verspillen we nog een grote hoeveelheid dranken (koffie, thee, sap, bier, limonade) door de gootsteen.

3. Wat gooit de consument weg aan voedsel?

Top 10 meest verspilde producten (per persoon per jaar).

1.   Zuivel (15 kg)
2.   Brood (10 kg)
3.   Groenten (5 kg)
4.   Fruit (4 kg)
5.   Aardappelen (3 kg)
6.   Vlees en vleeswaren (3 kg)
7.   Koek en gebak (2 kg)
8.   Oliën en vetten (1 kg)
9.   Kaas (1 kg)
10. Eieren (1 kg)

Cijfers geschat op basis van consumptiecijfers en verspillingspercentage (Milieu Centraal, 2007).

4. Waarom gooien consumenten voedsel weg?

Teveel kopen is één reden. Daarnaast teveel koken per maaltijd. Voedsel bederft bovendien doordat het verkeerd wordt bewaard of te lang, maar mensen gooien het ook weg omdat ze het verkeerd hebben klaargemaakt, of omdat het niet smaakt zoals ze verwachten. Tijdens het transport naar huis verliezen producten kwaliteit (fruit en eieren die gebutst aankomen). Er is angst voor bederf als de houdbaarheidsdatum is verstreken. Mensen hebben geen zin in restjes van de vorige dag. De koelkast en de voorraadkast zijn rommelig ingedeeld, zodat er geen zicht op de voorraden is. Voor kleine huishoudens kunnen verpakkingen te groot zijn. Tot slot kan als laatste reden genoemd worden dat mensen spontaan uitgaan eten waardoor de planning van de hoeveelheid voedsel thuis in de war wordt gebracht.

5. Wie gooien met meeste weg?

Eenpersoonshuishoudens en jongeren verspillen het meest. Mensen die werken verspillen meer dan gepensioneerden. Huishoudens die zelf composteren en huishoudens die hun afval goed scheiden verspillen een derde minder.

6. In de rest van de keten is de verspilling toch veel groter?

Ja, in de hele keten gaat 30 tot 50 procent verloren, waarvan dus 10 procent bij de consument. Er zijn echter twee redenen dat dit bij de eindgebruiker, de consument dus, meer milieu-impact heeft dan eerder in de keten. Ten eerste is de mogelijkheid het voedsel nog een andere bestemming te geven in de keten groter dan bij de consument. Huishoudens kunnen hun voedselafval alleen weggooien, waarna het verbrand wordt of er compost van gemaakt wordt. Verliezen eerder in de keten kunnen bijvoorbeeld nog voor veevoer gebruikt worden, of naar voedselbanken gaan. Ten tweede geldt dat naarmate voedsel later in de keten wordt weggegooid, de milieueffecten relatief groter zijn omdat er dan al energie in bewerking, transport en bereiding is gestoken. Als de consument voedsel koopt in de winkel is 85 tot 90 procent van de energie eerder in de keten gebruikt.

De overheid heeft als ambitie de voedselverspilling in 2015 met 20% terug te brengen. Acties die de overheid daartoe onderneemt omvatten de hele keten en richten zich ook op de retail- en foodsector (zoals een vermindering van de verleidingen van consumenten tot verspillend gedrag), de ketenpartijen (zoals het stimuleren van nuttig(er) gebruik van voedselresten) en het voedselsysteem (waaronder wet- en regelgeving veranderen die voedselverspilling bevordert).

7. Wat gebeurt er met etensresten uit de gft-bak en met het voedsel dat de vuilnisbak in gaat?

Etensresten, maar ook alle andere producten die in de gft-bak verdwijnen, eindigen als compost.

Als de consument thuis eten weggooit is dat aan het einde van de keten. Alle energie die in het voedsel is gestopt gaat dan verloren. Hoe later in de keten, hoe meer energie in het voedsel is gaan zitten. Op het einde van de keten compost maken van eetbaar voedsel is een oplossing die niet veel opbrengt. Voorkomen van verspilling is beter voor het milieu. Overigens is het beter om gekookte/gebakken etensresten niet op een eigen composthoop te gooien. Dat trekt ongedierte aan en het composteren gaat niet snel genoeg. In een professionele installatie heersen de ideale omstandigheden.

Alle voedselresten in de vuilnisbak belanden als huishoudelijk afval gaat het naar een verbrandingsoven. Daar levert het nog wat energie op.

8. Hoe kan een consument voedselverspilling voorkomen?

• Kook op maat.
• Bewaar voedsel goed. Zie de bewaaradviezen van het Voedingscentrum (zie aanbevolen links).
• Doe aan restverwerking.
• Ga verstandig om met de houdbaarheidsdatum. Voor sommige producten is de houdbaarheidsdatum niet heel strikt, zie volgende vraag.

9. Hoe zit het met TGT en THT-data op producten en voedselverspilling?

Een belangrijke oorzaak voor verspilling is dat consumenten denken dat een product op de THT-datum weggegooid moet worden. THT staat voor Tenminste Houdbaar Tot en is een garantie van de producent voor de kwaliteit. Daarna is consumptie de verantwoordelijkheid van de consument. Producten die over de THT-datum zijn, kunnen vaak nog heel lang daarna geconsumeerd worden, zolang de verpakking maar niet is geopend. Bloem, macaroni en suiker blijven ook in geopende verpakking nog heel lang goed. Consumenten moeten afgaan op hun zintuigen: ziet het product er nog goed uit, ruikt het nog goed en zijn er geen smaakafwijkingen? Producten die nog jaren na de THT-datum goed blijven in ongeopende verpakking zijn groente in blik, jam en andere zoetwaar in glas, thee, rijst, gedroogde pasta en frisdrank. Soepen, groente, sauzen in glas, koekjes en chips in lichtdichte verpakking blijven maanden na de THT-datum nog goed. Een afbakbrood in een doorzichtige verpakking nog enkele weken.

TGT-datum betekent Tenminste te Gebruiken Tot en met genoemde datum. Zeg maar ‘Veilig tot.’ TGT staat alleen op producten die erg gevoelig zijn voor bederf, zoals vis, gesneden groente en vlees. Het is wel erg belangrijk om je aan de TGT-datum te houden.

10. Welk aandeel heeft voedselverspilling in het hele consumptiepatroon van mensen?

Voedsel is goed voor maximaal 30 procent van de milieudruk die een consument uitoefent. Verspilling tegengaan heeft daarom een aanzienlijk effect. De gevolgen voor het milieu (minder mest, minder landgebruik, minder broeikasgassen) zijn groot.

Zoek in kennisbank

Aanmelden nieuwsbrief

Themasponsors Voeding en milieu