-
1. Hoe groot is het fileprobleem in Nederland?
-
Het fileprobleem kost ons jaarlijks ongeveer drie miljard euro. Dat enorme bedrag is berekend op basis van de kosten die mensen maken omdat ze langere reistijd hebben. Maar ook aanpassingen om files te vermijden door vroeger op te staan of de trein te nemen, zijn hierin opgenomen.
-
2. En vergeleken met andere Europese landen?
-
Files in verschillende landen vergelijken is als het vergelijken van appels en peren. Beter is om grootstedelijke regio’s met elkaar te vergelijken zoals het Ruhrgebied en de Randstad. Dan blijkt dat de problemen vergelijkbaar zijn, maar ook dat we in Nederland extra kwetsbaar zijn door onze afhankelijkheid van de snelwegen die we intensief gebruiken. Ook voor kortere verplaatsingen, bijvoorbeeld van de oost- naar de westkant van Utrecht, moeten we gebruik maken van de snelweg. In andere Europese landen maakt men dan gebruik van interlokale wegen. Dit is overigens geen pleidooi om de Nederlandse interlokale wegen op te krikken.
-
3. Wat is dan wel een oplossing voor het fileprobleem?
-
Ruwweg de helft van het fileleed kan worden weggenomen door de invoering van de kilometerheffing. Dit betekent dat iedereen betaalt naar gebruik van de weg. Iemand die tijdens de spits door de Randstad rijdt, zal dus meer betalen dan iemand die ’s nachts van Leeuwarden naar Assen gaat. Berekeningen voorspellen dat 70 procent van de files zal worden weggenomen. Dat is erg optimistisch, maar mijn schatting is dat de helft van de files zal verdwijnen mits je het verschil naar plaats en tijd groot maakt.
-
4. Betekent kilometerheffing alleen maar voordelen?
-
Nee, er zijn natuurlijk ook veel kosten aan het systeem verbonden. Maar het grootste voordeel is voor vele partijen dat het een rechtvaardig systeem is. De autorijder wordt op een eerlijke manier belast, namelijk naar gebruik. En minder files en minder autogebruik is natuurlijk ook veel beter voor het milieu.
-
5. Of zijn er ook nadelen aan kilometerheffing verbonden?
-
Het grootste nadeel is naast de kosten voor de invoering van de kilometerheffing, de kosten van de uitvoering. Denk aan nieuwe hard- en software voor registratie, afhandeling van betalingen en andere organisatorische kosten. En sommige groepen gaan er op achteruit.
-
6. En is meer asfalt een oplossing?
-
De kilometerheffing kan dus maximaal de helft van het fileleed wegnemen. Een pakket maatregelen kan voor nog eens een kwart zorgen. Zo zal er een selectieve uitbreiding van het wegennetwerk kunnen helpen. Het effect van aanleggen van meer wegen op files wordt vaak overschat, maar als je een knelpunt kan wegnemen zonder dat er elders een nieuw knelpunt ontstaat, kan meer asfalt files doen verminderen.
-
7. Zijn er nog andere oplossingen om het fileprobleem aan te pakken?
-
Ook het openbaar vervoer zal op bepaalde trajecten aan capaciteitsvergroting moeten gaan doen. Ruimtelijke ordening staat hiermee direct in verband: woon- en werkgebieden zullen beter bereikbaar moeten zijn voor het openbaar vervoer. De fiets kan hier overigens ook een kleine rol in spelen als transportmiddel naar bijvoorbeeld stations. Via tomtoms en bewegwijzering kunnen reisadviezen op maat worden gegeven om files op tijd te vermijden. Op technologisch gebied is veel mogelijk. In de toekomst zou dit elektronisch aangestuurde voertuigen die dicht op elkaar rijden om ruimte te besparen kunnen betekenen. De vraag is of we dat ook daadwerkelijk willen.
-
8. Kunnen mensen individueel maatregelen treffen?
-
Vooral ondernemers kunnen bijdragen door bijvoorbeeld invoering van flexibelere werktijdenvoor hun werknemers. Bijvoorbeeld: eerder of later beginnen, eventueel eerst een paar uur thuis werken, of zelfs een hele dag per week, etc. Hierdoor kan veel fileleed worden vermeden.
-
9. Zijn er al positieve effecten van kilometerheffing bekend?
-
Onder andere in Londen en enkele Noorse steden zijn er zones waar men tol moet betalen. Het maakt dan niet uit hoe lang de afstand is die je binnen die zone aflegt. In Duitsland zijn er met succes al kilometergebonden systemen voor vrachtwagens op snelwegen in gebruik. In Nederland is geëxperimenteerd met het belonen van mensen die de spits mijden; dat blijkt te werken.
-
10. Op welke termijn gaan we in Nederland per kilometer betalen?
-
Voorlopig helemaal niet: het nieuwe kabinet wil er niet aan. Of een van de volgende kabinetten de kilometerheffing wil invoeren, kunnen we niet voorzien. Na een positief besluit duurt het nog wel een of enkele jaren voordat concrete invoering kan starten. Het is overigens denkbaar dat nog meer gefaseerd te doen dan Eurlings van plan was. Bijvoorbeeld: eerst de MRB omzetten in betalen per kilometer, met simpele technologie. Dat kan relatief snel. En dan later een deel van de BPM (of eventueel geheel) en differentiatie naar milieukenmerken, plaats en tijd.
-
11. Is het fileprobleem in de toekomst mogelijk op te lossen?
-
Een filevrij Nederland is een illusie. Om binnen enkele decennia de files volledig op te lossen zullen er zeer hoge heffingen geheven moeten worden die onacceptabel zijn en meer wegen moeten worden aangelegd. Dit laatste kost meer dan dat de files ons nu kosten. Ook zullen er altijd incidentele files blijven door een gekantelde vrachtwagen of een onverwachtse sneeuwstorm. Een volledig filevrij land is niet maatschappelijk wenselijk en niet realistisch.