Klimaat

Ozongat

Dr. Peter Siegmund is secretaris van de sector Klimaat en Seismologie van het KNMI. Het KNMI is het nationale data- en kenniscentrum voor weer, klimaat en seismologie.

Profiel

1. Wat is de oorzaak van het gat in de ozonlaag?

De ozonlaag neemt een belangrijk deel van de voor het leven schadelijke ultraviolette straling van de zon op. De dikte van de ozonlaag is sinds de jaren tachtig afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan is luchtverontreinigingen die worden gevormd bij de afbraak van chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK's). CFK’s werden vooral gebruikt in koelkasten en spuitbussen. Het gat in de ozonlaag boven de Zuidpool is in 1985 ontdekt.

2. Wat voor maatregelen moeten we nemen om het gat te dichten?

Aan dat gat kan op korte termijn niets meer gedaan worden. Die CFK’s moeten geleidelijk door natuurlijke processen uit de atmosfeer verdwijnen, dan zal naar verwachting ook het gat weer verdwijnen. Sinds 1987 zijn CFK’s verboden en is de productie vrijwel gestopt. Er zijn namelijk genoeg alternatieven.

3. Kan het gat in de ozonlaag in de toekomst weer dicht gaan?

Ja, de concentratie van CFK’s in de atmosfeer is gaan dalen. Jaarlijks daalt deze met ongeveer twee procent. Maar het gat is er nog steeds. Als het na een halve eeuw nog niet dicht is, moeten we ons zorgen maken of er geen andere oorzaak is.

4. Wat zijn de gevolgen van het gat in de ozonlaag wereldwijd?

Het gat zelf heeft weinig gevolgen voor de mensen. Hoogstens voor degenen die in het zuidelijkste puntje van Argentinië wonen. Maar overal op aarde (behalve in de tropen) wordt de ozonlaag dunner waardoor de hoeveelheid UV-straling wordt vergroot. Zonder de ozonlaag is er geen leven op het land mogelijk. Door een verhoogde UV-straling ontstaat een grotere kans op huidkanker.

5. Wat zijn de gevolgen van het gat in de ozonlaag in Nederland?

Die vergrote kans op huidkanker geldt ook voor Nederland. Het RIVM heeft berekend om hoeveel extra gevallen van huidkanker het gaat als we niets tegen dat ozongat hadden gedaan. Dat zijn schrikbarende getallen. Zeker als je bedenkt dat er in de ontwikkeling van huidkanker een vertraging van ongeveer een halve eeuw zit. We weten dus nog niet eens de precieze gevolgen.

6. Zijn er alleen maar nadelen verbonden aan het ozongat?

 

Ja, er zijn alleen maar nadelen. Een positief punt is dat door de klimaatverandering het gat sneller gedicht kan worden. CFK’s komen door luchtcirculaties in de hogere luchtlagen terecht. Daar worden ze door de sterke UV-straling voor een groot deel afgebroken. Hoe sneller deze circulatie is, hoe sneller CFK’s uit de atmosfeer verdwijnen en de ozonlaag dus kan herstellen. Klimaatmodellen hebben aangegeven dat het broeikaseffect zorgt voor een sneller verloop van deze luchtcirculaties. Tegelijkertijd leidt klimaatverandering echter tot lagere temperaturen in de ozonlaag, waardoor de ozonafbraak, zolang er CFK’s zijn, groter is. Dat komt omdat de ozonafbraak het sterkst is bij zeer lage temperaturen. Het ozongat bevindt zich boven het zuidpoolgebied juist omdat het daar zo koud is.

Zoek in kennisbank

Aanmelden nieuwsbrief