Nuttig gebruik van hemelwater

1. Wat te doen met hemelwater?

In het verleden is een historische fout in onze infrastructuur geslopen: het gemengde rioolstelsel. Een relatief kleine hoeveelheid geconcentreerd afvalwater wordt onregelmatig meer of minder verdund met soms enorme hoeveelheden hemelwater. Een lastig verhaal voor de waterzuiveringsinstallatie en ook voor het dimensioneren van rioolstelsels. Eind vorige eeuw ging het roer om; bij nieuwbouwwijken kwam een gescheiden stelsel zodat hemelwater van daken en verharding afhankelijk van de bodemgesteldheid en de grondwaterstand direct naar het oppervlaktewater gaat of in de bodem wegzakt (infiltratie). In wijken met een bestaand gemengd rioolstelsel wordt tegenwoordig vaak hemelwater afgekoppeld van de riolering. Langzaamaan komt ook het nuttig gebruik van hemelwater op gang, soms eenvoudig door het gebruik van regentonnen of regenzuilen en soms door toepassing van hemelwatersystemen.

Kilian water 008

2. Wat is de juiste schaal van een hemelwatersysteem?

Deze vraag is niet eenvoudig te beantwoorden omdat veel factoren van invloed zijn op de keuze van de juiste schaal. Voor drinkwatersystemen is het logisch dat - vanwege kwaliteitseisen - de schaalgrootte heel anders is, veel groter, dan voor hemelwatersystemen. De meeste goed werkende hemelwatersystemen hebben een schaalgrootte van individuele gebouwen al zijn er voorbeelden van enkele gebouwen of grote gebouwen met meerdere hemelwatersystemen. Dit is ook logisch, want men wil het hemelwater immers ter plekke benutten.

3. Aan welke eisen moet een hemelwatersysteem voldoen?

Om kans op vervuiling van drinkwater uit te sluiten, dient het drinkwater suppletie systeem van een hemelwatersysteem uitgevoerd te zijn als een klasse 5 of AA terugstroombeveiliging. Het komt er op neer dat (zoals in een stortbak van een toilet) het water onder vrij verval in het hemelwatersysteem gelaten wordt en er voldoende overloopmogelijkheid is, waardoor dit vrij verval gewaarborgd is. Op deze manier worden waterlichaam A, drinkwater, en waterlichaam B, potentieel vervuild water, intrinsiek van elkaar gescheiden. Afgezien van deze eis zijn er nauwelijks regels voor het ontwerpen van hemelwatersystemen, waardoor nog altijd veel hemelwatersystemen het licht zien die op uiteenlopende vlakken onder de maat zijn. Hierbij kan men denken aan filterkeuze, dimensionering van tankvolume en pompcapaciteit, etc.

4. Is het hemelwater schoon genoeg voor toepassing in mijn gebouw?

De te verwachten kwaliteit van het water hangt af van o.a. het soort dakbedekking en het al dan niet (en in welke mate) voorkomen van organische stof (meestal bladeren) op het dak. Het filteren of het laten bezinken van vaste stof zijn voorbeelden van eenvoudige technieken om hier iets aan te doen. Ook kan het zijn dat het dak sterk verkleurd water levert onder invloed van zonlicht, zoals bij nieuwe bitumen daken het geval is. Wat eveneens bepaalt of het water schoon genoeg is, is de toepassing. Voor tuinieren is minder schoon water vereist dan voor het spoelen van toiletten. En voor het spoelen van toiletten is minder schoon water vereist dan voor het aansluiten van een wasmachine.

5. Wat is en doet een helofytenfilter?

Een helofytenfilter is een natuurlijk waterzuiveringssysteem. In een heloftenfilter wordt organisch materiaal door bacteriën afgebroken, en omdat er predatie plaatsvindt van o.a. protozoën en hogere organismen is er geen reststoffenstroom. Het organische materiaal verdwijnt daarmee in de voedselpiramide. De beluchting geschiedt doordat helofyten met hun wortels opgelost zuurstof onder water inbrengen en/of door het intermitterend bevloeien van het filter met een pomp. Omdat er geen luchtpomp nodig is voor een helofytenfilter is het energieverbruik bijzonder gering ten opzichte van iedere andere aerobe zuiveringstechniek.

Regenwater2

6. Waarvoor kan een helofytenfilter toegepast worden?

Een helofytenfilter kan huishoudelijk afvalwater zuiveren, maar het kan ook ingezet worden voor het zuiveren van bijvoorbeeld run-off van wegen of voor het zuiveren van water in (zwem)vijvers. Er zijn uiteenlopende soorten helofytenfilters met elk hun eigen mogelijkheden. Wat steeds meer voor komt is het gebruik van helofytenfilters voor het hergebruik van licht verontreinigd afvalwater, zoals wasmachine en douche afvalwater. Hiermee kan veel water bespaard worden.

7. Wat is het verschil met een ander IBA (individuele behandeling afvalwater) systeem?

Een helofytenfilter is veel lager belast dan compact systemen. Hierdoor is het robuuster zodat het beter tegen schokbelastingen kan, waardoor er nagenoeg geen storingen op treden. Zelfs bij geen of gebrekkig onderhoud zal een helofytenfilter het afvalwater nog geruime tijd goed en nog jaren gedeeltelijk zuiveren. Van compact systemen is recent gebleken dat de onderhoudsgevoeligheid en de frequentie van storingen veel groter zijn dan vooraf verondersteld.

8. Wat is het verschil tussen afkoppelen en infiltreren?

Men spreekt van afkoppelen indien het hemelwater in de oude situatie naar een gemengd rioolstelsel ging en in de nieuwe situatie dat niet meer doet. Het water kan in de nieuwe situatie op naburig oppervlaktewater geloosd of in de bodem geïnfiltreerd worden. Bij infiltratie van hemelwater in de bodem zijn er uiteenlopende systemen en technieken, welke grotendeels uiteenvallen in twee groepen:

1. oppervlakte infiltratie zoals bij bijvoorbeeld wadi’s.
2. ondergrondse infiltratie zoals bij bergbezinkbassins of wanneer infiltratiekratten gebuikt worden.

De juiste keuze van een infiltratievoorziening hangt af van zaken als de grondwaterstand, de hydrologische conductiviteit van de bode (K-waarde), de beschikbare ruimte en de oppervlakte van het aan te sluiten oppervlak.

 

Aanbevolen links

Meer informatie over regenzuilen.
Website van het Service Instituut Duurzaam Bouwen.
Meer informatie over infiltratiekratten.

Trackback from your site.

Gerrit Box

Gerrit Box is ingenieur en werkzaam bij een adviesbureau gespecialiseerd in decentrale afvalwaterzuivering, infiltratie van hemelwater en hemelwaterbenutting.

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Blijf op de hoogte met de ClubGreen nieuwsbrief:

Lifestyle

Planet

Business