Woningbouw en renovatie

Collectief particulier opdrachtgeverschap

Pepijn Verpaalen werkt bij een adviesbureau voor duurzame stedelijke ontwikkeling. Hij is expert op het gebied van collectief particulier opdrachtgeverschap.

Profiel

1. Wat is collectief particulier opdrachtgeverschap?

Uw eigen huis bouwen wordt particulier opdrachtgeverschap genoemd. Als meerdere mensen samen gaan bouwen, dan wordt dat collectief particulier opdrachtgeverschap genoemd. Het collectief maakt gezamenlijk de plannen, organiseert de bouw en woont uiteindelijk ook samen. Hierbij heeft iedereen zijn eigen huis en mogelijk zijn een aantal gezamenlijke voorzieningen gerealiseerd.
 

Er zijn ook tussenvormen denkbaar waarbij u niet alles zelf doet; zie onderstaande tabel.

2. Waarom is collectief particulier opdrachtgeverschap duurzaam?

Collectief particulier opdrachtgeverschap is goed voor de sociale duurzaamheid, voor de energetische duurzaamheid en ook voor de financiële duurzaamheid. Uw droomhuis in uw droomomgeving is voor de lange termijn; dit is de basis van sociale duurzaamheid. Ook energetische maatregelen om energie te beperken of te voorkomen kunnen eenvoudiger gefinancierd worden, doordat de investeerder en gebruiker één persoon is. Als laatste is zelf en samen bouwen ook vaak goedkoper; dus financieel ook interessant.

3. Voor wie is collectief particulier opdrachtgeverschap bedoeld?

Eigenlijk is collectief particulier opdrachtgeverschap bedoeld voor iedereen die zelf wil bouwen. Voor alle groepen zijn er kansen. Voor starters hebben veel gemeente speciale projecten, maar ook voor ouderen en gezinnen. Ook wordt gestimuleerd dat verschillende inkomensgroepen kunnen bouwen. In Almere worden extra kansen gegeven aan inwoners met een beperkt inkomen. Met een inkomen vanaf €20.000 kan al gebouwd worden.

4. Moet ik bij collectief particulier opdrachtgeverschap gaan samen wonen met mijn buren?

Nee. Als u dat wilt, dan kunt u natuurlijk samen gaan wonen met uw buren, maar dit is bijna nooit het geval. Iedereen krijgt zijn eigen woning en als de groep het wil kunnen gezamenlijke voorzieningen worden aangelegd. Bij gezamenlijke voorzieningen kunt u denken aan het delen van de tuin, fietsberging, ontmoetingsruimte; maar ook bijvoorbeeld gastenkamers, werkplaatsen, zwembad, etc. U hebt voor uzelf wat u wilt en deelt wat de groep heeft afgesproken om te delen.

5. Is collectief particulier opdrachtgeverschap ook bedoeld voor vrijstaande woningen of alleen voor appartementen?

Alle variaties zijn mogelijk. Als een groep/collectief aan de slag gaat om een eigen woning of woonomgeving te maken, dan zijn verschillende verschijningsvormen mogelijk. De gemeente en de groep bepalen aan de hand van de locatie wat wenselijk is; maar denk bijvoorbeeld aan:
 

• In rij(en) met verschillende architecten en bouwstijlen en woningindelingen;
• In rij(en) met dezelfde architect en bouwstijl, maar verschillende verschijningsvormen en/of woningindelingen;
• Individuele kavels in een groep;
• Verbouw van een bestaande bouw;
• In een appartementengebouw waarbij gezamenlijk keuzes zijn gemaakt over het gebouw en de individuele particulier over zijn eigen woning beslist.

6. Waar kan ik aan de slag met het bouwen van mijn eigen woning?

Uw eigen woning bouwen kan op steeds meer plaatsten. Kijk op internet of bel uw eigen gemeente of zij mogelijkheden hebben. Veel gemeenten zijn erg enthousiast over particulier opdrachtgeverschap en zijn daarom bereid om hun nek net wat verder uit te steken.

7. Waarom is collectief particulier opdrachtgeverschap opeens populair?

In Nederland bouwden meestal ontwikkelaars en corporaties. Wat zij bouwden sloot niet goed aan op de vraag van de inwoners, omdat de woningen te duur waren, niet duurzaam genoeg waren, geen hobbyruimte hadden, etc. Toen gingen de eerste particulieren zelf aan de slag en de landelijke politiek steunde dit door in 1998 een motie aan te nemen (Motie van Duivesteijn) waarin de regering wordt opgedragen om 30% van onze woningbouwproductie middels een vorm van particulier opdrachtgeverschap tot stand te brengen. Ondanks de verwerking daarvan in de nota ‘Mensen, Wensen, Wonen’ van staatssecretaris Johan Rem­kes in 2000 is het niet goed van de grond gekomen.

De crisis sloeg en slaat nog steeds hard toe in de bouw. Ontwikkelaars en corporaties hebben moeite met ontwikkelen en kopers zijn ook minder te vinden. Doordat particulieren met hun hypotheken wel geld hebben, kunnen ze eenvoudiger tot ontwikkeling overgaan en is collectief particulier opdrachtgeverschap nu erg populair. Gemeenten zien particulieren dan nu ook als een enorm goede kans om de bouw weer vlot te trekken en direct te werken aan de sociale duurzaamheid van hun wijken.

8. Wat betekent collectief particulier opdrachtgeverschap voor de gemeente, ontwikkelaar, bouwer, etc.?

De normale werkwijze voldoet niet meer. Alle traditionele partijen moeten zich herbezinnen op hoe zij werken en wat hun waarde is in het proces. Voor gemeenten betekent dit dat zij meer moeten loslaten en vertrouwen moeten geven aan de groep. Hierbij is het ontzettend belangrijk dat een gemeente haar organisatie en woon- en grondbeleid op orde heeft om goede afspraken te kunnen maken met collectieven. Veranderend beleid vanuit de overheid is namelijk één van de grootste boosdoeners tijdens het ontwikkelproces.

Bouwers, ontwikkelaars en corporaties moeten goed nadenken over hun rol. Bouwers kunnen bijvoorbeeld al in een vroeg stadium aanschuiven om hun kennis in te zetten, ontwikkelaars zouden meer het proces kunnen gaan begeleiden en corporaties zouden als achtervang, als medeopdrachtgever, of als financier van sociale huurwoningen kunnen optreden.

9. Zijn er goede voorbeelden van particulier opdrachtgeverschap?

Er zijn een heleboel voorbeelden te zien:

1. In Akersloot zijn recent (2011) bijvoorbeeld 24 starterswoningen opgeleverd.
2. Op IJburg in Amsterdam wemelt het van de voorbeelden. Zo is bijvoorbeeld in 2006 Vrijburg opgeleverd. Bijzonder is dat veel gezamenlijke voorzieningen zijn gerealiseerd, zoals een kinderopvang, theater, café en een werkplaats.
3. In Enschede is in Roombeek (de nieuwe wijk na de vuurwerkramp) veel door particulieren gebouwd.
4. In Almere worden hele wijken zelf gebouwd.

En zo zijn er nog tientallen andere voorbeelden.

10. Wat is het voordeel van particulier opdrachtgeverschap?

Er zijn veel voordelen te benoemen.

Denk bijvoorbeeld aan de sociale duurzaamheid van een wijk/buurt. Als u uw eigen woning bouwt, dan knokt u wel om uw woonomgeving goed te houden. Deze grote betrokkenheid is de basis van goede wijken.

Ook financieel voordeel valt te halen. Normale ontwikkelingspartijen verdienen natuurlijk goed aan het bouwen van woningen. Hun winst mag u nu zelf houden. Dit vraagt natuurlijk wel om extra inzet van uzelf, want het bouwen van een woning is een langdurig proces.

Maar ook het investeren in duurzaamheid. Ontwikkelaars willen hier vaak niet aan omdat zij hier geen winst op kunnen maken. U als bouwer en eigenaar kan interessantere constructies maken die rendabel zijn.

En natuurlijk heeft u als groep de kans om gezamenlijke voorzieningen te realiseren die u normaal niet kunt betalen. Denk aan een zwembad, werkplaats, kinderopvang, ontmoetingsruimte, gastenkamer, etc. Honderden dingen zijn mogelijk.

11. Doet het collectief alles zelf?

Afhankelijk van wat de groep kan en wil moet kennis en kunde worden ingehuurd. Ook eisen gemeenten meestal dat het collectief zich laat vertegenwoordigen door een begeleidingsbureau. Dit voorkomt ook dat het zelf bouwen te veel tijd kost. Begeleidingsbureaus kunnen vaak door hun ervaring sneller en efficiënter werken en zijn gewend om verschillende meningen tot een goed plan te smeden.

12. Gaat het altijd goed?

Nee natuurlijk niet. Zelf bouwen en samen bouwen vraagt om inzet van iedereen. Veel enthousiaste ideeën stranden als de financiën aan bod komen, als de procedures te lang duren of als mensen verhuizen/scheiden en de groep dus verandert, etc. Duidelijke afspraken binnen de groep zijn erg belangrijk. Ook is belangrijk dat de groep zich verenigt in een rechtsvorm (bijvoorbeeld vereniging of stichting), zodat contracten kunnen worden afgesloten en de hele groep aansprakelijk is.

Daarnaast is duidelijk overheidsbeleid gedurende het hele proces van groot belang, maar ook het besef bij iedereen dat het bouwen van een huis een aantal jaren duurt. Vanaf het eerste idee naar het ontwerpen en bouwen tot aan het omdraaien van de sleutel duurt al gauw drie á vier jaar. Er kan veel misgaan in die periode.

13. Hoe start een collectief?

Collectieven van particulieren kunnen op verschillende manieren ontstaan, zoals:
 

• Organisch. Dit is de meest natuurlijke vorm waarbij mensen zelf een groep vormen en met collectief particulier opdrachtgeverschap aan de slag gaan.
• Geregisseerd. Een begeleidingsbureau werft (voor een concrete locatie) een groep mensen.
• Algemeen geregisseerd. Door de gemeente worden algemene (marketing)acties in gang gezet om geïnteresseerden te genereren en/of te informeren.
   

Wilt u zelf een collectief starten, begin dan eenvoudig. Vraag uw buren, vrienden en collega's. Hang flyers op bij bijvoorbeeld de kinderopvang, school, supermarkt of voetbalclub. Maak desnoods een eenvoudige website waar mensen zich kunnen melden.

Zoek in kennisbank

Aanmelden nieuwsbrief