Duurzame paling volgens Stichting DUPAN

Hoe gaat het met de palingstand in Nederland?
Is het niet beter te stoppen met visserij en handel van paling?

1. Hoe gaat het met de palingstand in Nederland?

Duurzame-paling-schieraal-uitzet-december2008Nederlandse paling is van de soort Anguilla anguilla. Het natuurlijk leefgebied van deze soort strekt zich uit vanaf het midden van de Marokkaanse Atlantische kust, langs heel Europa, de Oostzee en de haar omringende landen, Groot-Brittannië, Ierland en IJsland tot aan het puntje van Noorwegen en Rusland. Daarnaast treffen we haar aan in de Middellandse- en de Zwarte Zee en in alle landen daaromheen.

Door het grote gebied waar de paling leeft zijn invloeden divers en per regio sterk verschillend. De palingstand is de laatste decennia sterk gedaald. Een exacte oorzaak kan niet aangegeven worden. Het is veelal een samenloop van een aantal natuurlijke en menselijke invloeden die de daling veroorzaakt hebben.

Na een historisch dieptepunt van de glasaalintrek in 2001 laat de jonge paling (glasaal) een voorzichtig herstel zien. Dat blijkt onder andere door een toename van de glasaalintrek gedurende de twee laatste seizoenen (2009-2010 en 2010-2011).

De Nederlandse overheid ligt op koers met de uitvoering van het Aalherstelplan zoals dit in Europees verband is afgesproken. Maar we zijn er nog niet. De palingstand is laag en het effect van alle herstelmaatregelen zal pas over een aantal jaren duidelijk zichtbaar zijn.

De Nederlandse palingsector werkt, mede gedreven door haar kennis, aan het versneld herstel van de palingstand door meer te doen dan door Europa is voorgeschreven. Het letterlijk helpen van de paling staat daarbij centraal.

2. Waarom moet de mens de paling helpen?

Alles heeft te maken met de complexe leefwijze van deze globetrotter. Paling wordt ergens op de Atlantische Oceaan geboren, we nemen aan de Sargassozee. De hele voortplanting is overigens nog nooit door de mens waargenomen.

Jonge paling (glasaal) komt met honderden miljoenen soortgenoten naar de Europese kust om vervolgens naar zoet water te trekken. De bereikbaarheid van dat noodzakelijke zoete water is een groot probleem. Nederland telt in totaal meer dan 15.000 (!) obstakels in haar zoete wateren. Paling kan zichzelf niet redden, vandaar dat het aan de mens is om de paling langs obstakels te helpen.

Eenmaal in dat zoete water doet de paling niets anders dan eten en nog eens eten. Zo groeit de jonge paling in enkele jaren van 7 centimeter en 0,3 gram tot een volwassen paling (schieraal) die wel 3,5 kilo en meer dan een meter lang kan worden. Vanzelfsprekend is de groeisnelheid gerelateerd aan aanbod van voeding en temperatuur. Dit betekent dat paling in warme gebieden in Europa sneller volwassen is dan haar soortgenoten in het noorden van Scandinavië.

Wij Nederlanders hebben onze kust zo goed beschermd met dammen, dijken en andere kunstwerken in het oppervlaktewater, dat jonge paling ons land nauwelijks in kan. Door alle hindernissen en gemalen die ons oppervlaktewater in zee pompen heeft de volwassen paling (schieraal) grote moeite om ons land ongeschonden te verlaten. We zullen de paling moeten helpen!

Het Europese Aalplan 1100/2007 en ook het Nederlandse Aalbeheerplan zijn geschreven ter bescherming van de paling en om duurzaam gebruik van de paling mogelijk te maken. We moeten de paling helpen door het bestand volwassen paling dat uittrekt naar de paaigronden te vergroten. Dit doen we door de jonge paling - glasaal (de kleinste soort) en de pootaal (enkele maanden opgegroeid) -  naar geschikt leefgebied te helpen.

Deze jonge palingen worden in eerste instantie op zee gevangen voor afsluitingen. Zouden deze jonge palingen daar niet gevangen worden en naar leefgebied geholpen worden, dan zouden ze verloren gaan. Immers in de natuur is er altijd wel “iemand” beschikbaar om je op te eten… Met het “naar binnen helpen” van de paling vergroten we dus sneller het bestand volwassen paling in Nederland. Ten slotte moeten deze volwassen paling - de schieraal (geslachtsrijpe palingen) - met de grootst mogelijke zorg “over de dijk” naar zee worden geholpen.

Omdat alles in Nederland is afgesloten, kan de Nederlandse volwassen paling uitsluitend met hulp bijdragen aan de voorplanting op de Atlantische Oceaan. Juist het vergroten van de uittrek van volwassen palingen zal bijdragen aan herstel. Niets doen is geen optie. Om de noodzaak van dit alles in te zien is geen hogere school nodig. Menselijke hulp is noodzakelijk zolang de paling geen vrije migratieroutes heeft tussen de zoute zee en het zoete binnenwater.

3. Is paling een met uitsterven bedreigde diersoort?

Paling wordt door de CITES (Internationale conventie voor handel in bedreigde dier- en plantensoorten) aangemerkt als: niet met direct uitsterven bedreigd. Paling wordt door de CITES beschermd sinds 13 maart 2009 op de Appendix II.

De IUCN (Internationale Unie voor behoud van de Natuur) heeft paling als: “kritisch bedreigd” genoteerd. De internationale wetenschap weet tot op heden niet welke factoren in hoofdzaak bepalend zijn geweest en of de lage palingstand een schommeling van de natuur betreft. Wel is de lage palingstand reden voor de palingsector om vanaf 2010 structureel werk te maken van het (versneld) herstel van de palingstand.

4. Wat is de oorzaak van de lage palingstand?

Duurzame-paling-klein
De wetenschap heeft hiervan geen duidelijk beeld. Er is nog weinig bekend van deze vis die al duizenden jaren onze Atlantische Oceaan en alle bereikbare zoete wateren bewoont. Uit fossielen weten we dat paling zelfs ijstijden heeft overleefd. Nog steeds is niets tot zeer weinig bekend van het leven dat de paling op de Atlantische Oceaan doorbrengt.

Toch leeft er een heel groot bestand in de Atlantische Oceaan, de paling verblijft een groot deel van zijn leven in deze onmetelijke waterplas. Slechte een kleine wijziging in de stromingen in de Atlantische Oceaan zouden al enorme invloed kunnen hebben op de paling. Een eenduidige oorzaak is volgens Internationale wetenschappers van de ICES (Internationale Raad voor Exploitatie van de Zee) niet aan te geven. Wat zeker is: de paling is “vogelvrij”.

In Nederland heeft de visserij op paling in het verleden een grote rol gespeeld, echter anno 2011 is deze invloed door Europese en Nederlandse regelgeving sterk teruggebracht. De beroepsvisserij is met ruim 85% afgenomen ten opzichte van 2008. Dit door beperking van de periode waarin paling gevangen mag worden, het sluiten van gebieden waar op paling gevist mag worden en het verminderen van de hoeveelheid vistuigen waarmee op paling gevist werd. 

De paling wordt nog steeds bedreigd door factoren als illegale visserij, vervuiling van het leefgebied, de vele aalscholvers en sportvisserij. De grootste menselijke invloed hebben de gemalen, sluizen, dammen, dijken en waterkrachtinstallaties in onze binnenwateren. Deze vormen onneembare hindernissen voor trekvissen zoals de paling.

5. Waarom staat paling op de Cites-Appendix II-lijst?

CITES regelt de handel in dier- en plantensoorten die bescherming behoeven. Door het plaatsen op de CITES Appendix II lijst geniet de paling de noodzakelijke bescherming binnen haar immens grote leefgebied.

De officiële CITES-tekst luidt: "CITES Appendix II bevat soorten die niet direct met uitsterven bedreigd zijn, maar dat kunnen worden. Tenzij de handel nauw gecontroleerd is. De internationale handel van Appendix II-soorten mag worden toegestaan door de toekenning van een uitvoervergunning of wederuitvoercertificaat. Vergunningen of certificaten mogen alleen worden verleend indien de betrokken autoriteiten ervan overtuigd zijn dat aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Met name dat de handel niet ten koste zal gaan van het voortbestaan van de soort in het wild." Op deze wijze kan de glasaal optimaal benut en verdeeld worden over de Europese binnenwateren.

De Europese Unie heeft de export nog verder aan banden gelegd door import en export naar gebieden buiten de Europese Unie te verbieden. De Europese Unie gaat hiermee verder dan het CITES-verdrag eist. In het Europese Aalplan 1100/2007 is opgenomen dat vanaf 2009 elk jaar een groter deel van de beschikbare glasaal gebuikt moet worden voor herstel van de palingstand in Europese binnenwateren.

Hiermee is aangegeven dat het uitermate belangrijk is om alle glasaal die voor de gesloten kusten van Europa zwemt naar geschikt leefgebied te brengen. Dit is de reden van het opstellen van “Trap, Transport and Release” (Vangen, Transporteren en Loslaten) programma's. Nederland heeft hierop vooruitlopend het Aalherstelplan ingesteld. Er worden jaarlijks grote hoeveelheden jonge palingen in geselecteerde gebieden uitgezet.

Verder treedt Stichting DUPAN initiërend op door initiatieven, die de palingstand versneld helpen, op te pakken en tot uitvoering te brengen.

6. Duurzame paling, bestaat die?

Volledig duurzame paling bestaat (nog) niet. Paling kan wel duurzaam beheerd worden. Stichting DUPAN is in 2010 gestart met de uitvoering van een programma dat tot verduurzaming van de gehele palingsector zal leiden. De Nederlandse palingsector maakt zich daar sterk voor. Door samen te werken kan de Nederlandse palingsector meer doen dan in Europees verband en met CITES is afgesproken. Stichting DUPAN streeft naar volledig duurzame consumptiepaling en heeft hiervoor het Duurzaam Paling Fonds geïntroduceerd.

Door aankoop van paling met het blauwe Duurzaam Paling Fonds-logo doneert de consument geld aan dit fonds. Daarnaast zal het Duurzaam Paling Fonds geld ontvangen van diverse overheden, energiemaatschappijen, waterschappen, en andere donaties.

Hierdoor kan het Duurzaam Paling Fonds ”Trap, Transport and Release” programma's financieren waarbij jonge paling, die anders geen kans heeft, naar geschikt leefgebied word gebracht om daar tot volwassene te groeien. Intussen ondersteunt het Duurzaam Paling Fonds gedegen wetenschappelijk onderzoek naar het leven van de paling om zo de grote gaten in kennis over deze bijzondere vis op te vullen.

Ten slotte zal uit dit fonds de onkosten die gemaakt worden om de volwassen paling “over de dijk” te helpen betaald worden. Hierdoor kan deze volwassen paling (schieraal) deelnemen aan de voortplanting.

7. Bestaat duurzame glasaal?

Duurzame-paling-Glasaal-ANPOmdat oude vangstmethodes vaak grote schade aan de fragiele glasaal veroorzaakten heeft de Engelse Sustainable Eel Group in mei 2011 een standaard (Sustainable Eel Standard) voor glasaalvisserij geïntroduceerd. Deze standaard omschrijft onder andere hoe de kwetsbare glasaal zonder schade gevangen en getransporteerd kan worden.

Door de jonge paling (glasaal) te vangen op plaatsen waar deze zonder hulp geen kans hebben om geschikt leefgebied te bereiken en de nieuwe duurzame vangstmethodes toe te passen, wordt er op verantwoorde wijze met het glasaalbestand omgegaan. De nieuwe standaard zorgt ervoor dat bijvangst en discards van andere soorten vrijwel geheel worden uitgesloten.

De criteria die worden gebruikt voor de Sustainable Eel Standard zijn specifiek voor de paling geschreven. Inmiddels hebben de meeste glasaalvissers in Frankrijk en Engeland zich laten certificeren door een onafhankelijk certificeringbureau. Hiervoor zijn de eerste certificaten in mei 2011 uitgereikt.

8. Wat kunnen de vissers doen?

De ervaringsdeskundigheid en de kennis die de beroepsvissers hebben op het gebied van zoetwatervis kan goed gebruikt worden om de paling te helpen. Immers is binnen deze beroepsgroep veel kennis beschikbaar die van generatie op generatie mondeling is overgedragen en om die reden niet in boeken staat. De beroepsvisserij is de laatste jaren sterk teruggebracht, een afname van ruim 85% ten opzichte van 2008 is gerealiseerd. De overgebleven beroepsvissers worden natuurbeheerders.

De beroepsvissers zetten jonge paling uit om op te groeien. Ook vangen ze paling weg uit ongeschikte leefgebieden. Dat zijn leefgebieden die ongeschikt zijn geworden door vervuiling. Ook vangen ze paling op voor onneembare barrières. Vervolgens brengen de beroepsvissers deze paling naar geschikte leefgebieden of gebieden waar ze vrije uittrek mogelijkheid hebben. Zo kan de wetenschap haar kennis vergroten, wordt de palingvangst beperkt en gecontroleerd en ten slotte - niet onbelangrijk - de stroperij tegengegaan.

Om in groten getale volwassen paling “over de dijk” te zetten om deze voor nageslacht te laten zorgen blijft de hulp van beroepsvissers nodig. In het verleden zijn hier al goede resultaten bereikt in Scandinavië. Met de hulp van de beroepsvisserij worden er dit jaar in Zweden, Duitsland, Nederland, Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk vele miljoenen palingen via “Trap, Transport and Release” programma's door beroepsvissers geholpen.

9. Is het niet beter te stoppen met visserij en handel van paling?

Duurzame-paling-fondsNee, dat is geen optie. Wanneer er niemand meer is die belang heeft bij de paling en niemand naar het dier omkijkt dan redt de paling het niet. De Nederlandse palingsector heeft er duidelijk belang bij dat het goed gaat met de paling. De “Hollandse Koopman” zou wel erg dom zijn als hij de laatste paling weg vangt. Daarnaast houdt de Nederlandse consument van paling.

Door bewust te kiezen voor paling die bijdraagt aan het Duurzaam Paling Fonds en daarmee geld te genereren, kan de paling duurzaam beheerd worden en zo bewaard blijven voor de generaties na ons.

Het kostbare “Trap, Transport and Release”, het naar zoet water helpen van jonge paling en het “over de dijk” naar zee helpen van volwassen paling blijft nodig zolang er voor paling onneembare hindernissen in ons oppervlaktewater zitten.

10. Wat hebben Nederlanders met paling?

Paling is ons dierbaar. De paling hoort bij Nederland, net als tulpen, klompen en molens. Paling is in al haar bereidingsvormen een hoog gewaardeerde delicatesse die slechts een enkele keer per jaar bij gelegenheid gegeten word. Gerookt, gebakken of gestoofd: paling maakt, met vaak streekgebonden bereidingswijzen, deel uit van de Nederlandse eetcultuur.

Stichting DUPAN maakt zich sterk voor het behoud van de paling én onze palingcultuur. Stichting DUPAN wil de consument voorlichten over paling door fabels en feiten te scheiden. Als wij de generaties na ons ook willen laten genieten van deze heerlijke vis moeten we de paling nu helpen. De paling aan haar lot overlaten is zeker geen oplossing daar zijn Internationale palingwetenschappers en de mensen die er verstand van hebben het helemaal over eens.

Duurzame-paling-DUPAN-logo

Aanbevolen links

Meer informatie over het werk van Stichting DUPAN.

Meer informatie over paling en palingvangst van de NeVePaling, de branchevereniging voor de palinghandel binnen Nederland.

Trackback from your site.

Alex Koelewijn

Alex Koelewijn is voorzitter van Stichting DUPAN. Hij is expert op het gebied van paling.

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Blijf op de hoogte met de ClubGreen nieuwsbrief:

Lifestyle

Planet

Business